Sık Sorulan Sorular
Ortopedi ve travmatoloji hakkında sık sorulan sorulara kısa ve net cevaplar.
Plak ve vida genellikle kırık tam kayndıktan 12–18 ay sonra çıkarılır. Ancak implant şikayete neden olmuyorsa çıkarılması zorunlu değildir. Genç hastalarda ve yüzeyel bölgelerdeki implantlarda çıkarma daha sık tercih edilir. İmplant çıkarma kararı hastanın yaşı, kırığın yeri ve implantın oluşturduğu rahatsızlığa göre verilir.
Açık kırık, kırılan kemiğin cildi yırtarak dış ortamla temas ettiği acil cerrahi gerektiren bir yaralanmadır. Gustilo-Anderson sınıflamasına göre üç tipe ayrılır ve enfeksiyon riski yüksektir. Tedavide ilk 6 saat içinde cerrahi debridman (yara temizliği), antibiyotik başlanması ve kemiğin stabilizasyonu gerekir. Yumuşak doku hasarının derecesine göre tedavi aşamalı olarak planlanır.
Kırık kaynaması kemiğin yerine ve hastanın yaşına bağlı olarak ortalama 6–12 hafta sürer. Üst ekstremite kırıkları genellikle daha hızlı, alt ekstremite kırıkları daha yavaş iyileşir. Sigara kullanımı, diyabet ve yetersiz beslenme kaynama süresini uzatan en önemli faktörlerdir. Kontrol röntgenleri ile kaynama takip edilir ve yük verme zamanı buna göre belirlenir.
Kırık kaynamaması, kırığın beklenen sürede iyileşmemesi ve kaynama potansiyelini kaybetmesi durumudur. Genellikle kırık sonrası 6–9 ay geçmesine rağmen radyolojik kaynama bulgusu yoksa kaynamamadan söz edilir. Tedavide cerrahi olarak kırık uçları tazelenir, kemik grefti eklenir ve stabil tespit sağlanır. Sigara bırakma ve beslenme düzenlenmesi tedavinin başarısını önemli ölçüde artırır.
Çoklu travma hastasında öncelik hayatı tehdit eden yaralanmalara göre ATLS (Advanced Trauma Life Support) protokolüne göre belirlenir. Hava yolu, solunum ve dolaşım (ABC) ilk değerlendirilen parametrelerdir. Ortopedik açıdan açık kırıklar, damar yaralanması eşlik eden kırıklar ve pelvis kırıkları acil cerrahi gerektiren durumlardır. Hasar kontrol cerrahisi prensibiyle önce hayat kurtarıcı müdahaleler, ardından definitif tedaviler planlanır.
Stres kırığı, kemiğe tekrarlayan yüklenme sonucu oluşan ve genellikle ani bir darbe olmadan gelişen mikro kırıktır. En sık koşucularda ve askeri personelde metatars ve tibia kemiklerinde görülür. Aktiviteyle artan, istirahatle azalan ağrı tipik belirtidir. Erken dönemde röntgende görülmeyebilir; MR görüntüleme en hassas tanı yöntemidir.
Kırık sonrası fizik tedavi, cerrahi stabilizasyon sağlandıktan hemen sonra eklem sertliğini önlemek için mümkün olan en erken dönemde başlamalıdır. Tedavi kırığın yerine, tespit yöntemine ve yumuşak doku durumuna göre kişiye özel planlanır. Erken dönemde izometrik kasılmalar ve komşu eklem hareketleri, ilerleyen haftalarda aktif hareket ve güçlendirme egzersizleri yapılır. Geç başlanan rehabilitasyon eklem sertliği ve kas atrofisi riskini artırır.
Kompartman sendromu, kas lojlarındaki basıncın tehlikeli düzeyde artarak kas ve sinirlere kan akışını engelleyen acil bir durumdur. En sık tibia kırıkları sonrası görülür ve tedavi edilmezse kalıcı kas hasarına yol açar. Belirtileri orantısız şiddetli ağrı, pasif parmak germe ile artan ağrı, şişlik ve gerginlik hissidir. Tanı konulduğunda acil cerrahi fasyotomi ile basıncın düşürülmesi gerekir.
Pelvis kırığı tedavisi kırığın stabilitesine ve eşlik eden organ yaralanmalarına göre planlanır. Stabil kırıklar yatak istirahati ve ağrı kontrolü ile takip edilirken, instabil kırıklar cerrahi tespit gerektirir. Pelvis kırıklarında iç organ yaralanması ve kanama riski yüksek olduğu için multidisipliner yaklaşım şarttır. Ameliyat sonrası erken mobilizasyon ve tromboemboli profilaksisi tedavinin önemli parçalarıdır.
Halluks valgus ameliyatı sonrası özel ayakkabı ile kısmi yük vererek yürümeye genellikle aynı gün veya ertesi gün başlanır. Tam yük verme kırık iyileşmesine bağlı olarak 4–6 hafta sonra mümkün olur. Normal ayakkabıya geçiş ortalama 6–8 haftada gerçekleşir. Ameliyat tekniğine göre bu süreler değişiklik gösterebilir; osteotomi yapılan hastalarda kemik kaynama süresi beklenir.
Ön çapraz bağ rekonstrüksiyonu sonrası spora dönüş genellikle 9–12 ay arasında mümkün olur. Spora dönüş kararı süreye değil, fonksiyonel testlerdeki başarıya göre verilir. Kuadriseps ve hamstring kas gücünün sağlam tarafın en az %90'ına ulaşması ve tek ayak sıçrama testlerinin simetrik olması gerekir. Erken dönüş tekrar yırtık riskini önemli ölçüde artırır.
Arka çapraz bağ yaralanmalarının çoğu cerrahi gerektirmez ve fizik tedavi ile başarılı şekilde tedavi edilir. İzole grade I–II yaralanmalarda kuadriseps güçlendirme ağırlıklı rehabilitasyon programı uygulanır. Cerrahi; eşlik eden bağ yaralanması olan çoklu bağ hasarlarında, grade III instabilitede ve konservatif tedaviye yanıt vermeyen olgularda tercih edilir. Ameliyat sonrası rehabilitasyon ACL'ye göre daha yavaş ilerler.
Menisküs onarımı sonrası koşuya başlama genellikle 3–4 ay, kısmi menisektomi sonrası ise 4–6 hafta sonra mümkün olur. Menisküs onarımında iyileşme süresi daha uzundur çünkü dikilen dokunun kaynama süreci beklenir. Koşuya başlamadan önce tam eklem hareket açıklığı ve yeterli kas gücü sağlanmalıdır. Düz zeminde hafif tempolu koşuyla başlayıp kademeli olarak yoğunluk artırılmalıdır.
Tekrarlayan omuz çıkığı genellikle artroskopik cerrahi ile tedavi edilmelidir çünkü her çıkık eklemdeki hasarı artırır. Özellikle 25 yaş altında ilk çıkıktan sonra tekrarlama oranı %70'e kadar çıkabilir. Bankart onarımı veya Latarjet prosedürü en sık uygulanan cerrahi yöntemlerdir. Kemik kaybı miktarı cerrahi teknik seçimini belirleyen en önemli faktördür.
Aşil tendonu tam kopması aktif ve genç hastalarda cerrahi onarım ile tedavi edilir. Cerrahi tedavi tekrar kopma riskini azaltır ve spora dönüşü hızlandırır. Ameliyat sonrası alçı veya özel bot ile 6–8 hafta koruma uygulanır, ardından kademeli rehabilitasyona geçilir. Spora dönüş genellikle 6–9 ay arasında mümkün olur.
Diz kireçlenmesi olan sporcularda yüksek darbe yükü içeren koşu, futbol ve basketbol gibi sporlar ağrıyı artırır ve hastalığın ilerlemesini hızlandırır. Yüzme, bisiklet ve pilates gibi düşük etkili sporlar ise eklem sağlığını koruyarak aktif kalmayı sağlar. Kireçlenmenin evresi ve belirtilerin şiddetine göre spor modifikasyonu yapılmalıdır. Uygun kas güçlendirme programı ile birçok spor aktivitesine devam etmek mümkündür.
Kısmi rotator manşet yırtıkları ve küçük tam kat yırtıklar fizik tedavi ile önemli ölçüde iyileşebilir ancak yırtık kendiliğinden kapanmaz. Fizik tedavinin amacı çevre kasları güçlendirerek ağrıyı azaltmak ve fonksiyonu artırmaktır. Büyük ve masif yırtıklarda, genç aktif hastalarda ve konservatif tedaviye yanıt vermeyenlerde cerrahi önerilir. Tedavi kararı yırtığın boyutu, hastanın yaşı ve aktivite düzeyine göre kişiselleştirilir.
Ayak bileği bağ yaralanmalarının büyük çoğunluğu ameliyat gerektirmez ve RICE protokolü (dinlenme, buz, kompresyon, elevasyon) ile iyileşir. Grade I ve II burkulmalarda fonksiyonel rehabilitasyon ile 4–6 haftada spora dönüş mümkündür. Kronik instabilite gelişen, yani ayak bileği sürekli burkulmaya devam eden hastalarda cerrahi bağ onarımı veya rekonstrüksiyonu gerekebilir. Ameliyat kararı için en az 3–6 ay konservatif tedavi denenmelidir.
Patellofemoral sendrom, diz kapağının uyumsuz hareketi sonucu diz önünde ağrıya neden olan ve özellikle genç sporcularda sık görülen bir durumdur. Merdiven çıkma, çömelme ve uzun süre oturma ile ağrı artar. Tedavinin temeli kuadriseps ve kalça kaslarını güçlendiren egzersiz programıdır. Çoğu hastada cerrahi gerekmez; doğru rehabilitasyonla belirtiler 6–12 haftada belirgin şekilde azalır.
Sporcu fıtığı, kasık bölgesinde klasik fıtık kesesi olmadan kronik ağrıya neden olan ve özellikle futbolcularda sık görülen bir yumuşak doku yaralanmasıdır. Ani yön değiştirme ve şut çekme gibi hareketlerle kasık ağrısı oluşur. Tanı fizik muayene ve MR ile konur; ultrason genellikle normal bulgu verir. Konservatif tedaviye yanıt vermeyen olgularda cerrahi onarım ile başarılı sonuçlar elde edilir.
Ayak bileği artroskopisi, eklem içine kamera ve ince aletler yerleştirilerek yapılan kapalı cerrahi bir işlemdir. Serbest cisim çıkarma, sıkışma (impingement) sendromu tedavisi, kıkırdak lezyonlarının onarımı ve sinovit temizliği en sık uygulama alanlarıdır. Açık cerrahiye göre daha küçük kesilerle yapıldığından iyileşme süresi kısadır; hastalar genellikle 2–4 hafta içinde günlük aktivitelerine döner. İşlem öncesi MR görüntüleme ile eklem içi patoloji detaylı olarak değerlendirilir.
Haglund deformitesi, topuk kemiğinin arka üst kısmındaki kemik çıkıntının Aşil tendonuna sürtünerek ağrı ve iltihaplanmaya neden olduğu bir durumdur. Dar ve sert ayakkabı giymek belirtileri artıran en önemli faktördür. Konservatif tedavide topuk yükseltici, buz uygulaması, antiinflamatuar ilaçlar ve uygun ayakkabı değişikliği ile hastaların %60'ına yakınında iyileşme sağlanır. Konservatif tedaviye 3–6 ay yanıt vermeyen olgularda kemik çıkıntının cerrahi olarak traşlanması gerekir.
Talus osteokondral lezyon, ayak bileği eklemindeki talus kemiği kıkırdak ve altındaki kemiğin hasarlanmasıdır. Genellikle ayak bileği burkulmalarından sonra gelişir ve kronik ağrı, şişlik ve takılma hissine neden olur. Küçük ve stabil lezyonlarda yük vermeden dinlenme ve fizik tedavi ile iyileşme mümkündür. Büyük veya instabil lezyonlarda artroskopik mikrokırık, kıkırdak nakli (OATS) veya kemik iliği uyarımı gibi cerrahi yöntemler uygulanır.
Bankart lezyonu, omuz çıkığı sırasında eklem dudağının (labrum) ön alt kısmının glenoid kemikten kopmasıdır. Bu lezyon omuz stabilitesini bozarak tekrarlayan çıkıklara zemin hazırlar; özellikle 30 yaş altı aktif hastalarda cerrahi onarım önerilir. Artroskopik Bankart onarımında kopan labrum ankor dikişlerle yerine tutturulur ve başarı oranı %85–95 arasındadır. Eşlik eden %20'den fazla kemik kaybı varsa Bankart onarımı yerine Latarjet prosedürü tercih edilir.
Diz artroskopisi; menisküs yırtıkları, çapraz bağ yaralanmaları, kıkırdak hasarları, serbest cisimler ve sinovit gibi eklem içi patolojilerin tanı ve tedavisinde kullanılır. Fizik tedavi ve ilaç tedavisine rağmen 6–8 haftada düzelmeyen mekanik belirtiler (kilitleme, takılma, boşalma hissi) artroskopi endikasyonunu güçlendirir. İşlem 0,5–1 cm'lik iki-üç küçük kesi üzerinden yapılır ve çoğu hasta aynı gün taburcu olur. İleri evre kireçlenmede (gonartroz) artroskopinin yeri sınırlıdır ve genellikle önerilmez.
Omuz artroskopisi ile rotator manşet onarımı, Bankart/labrum onarımı, subakromiyal dekompresyon, kalsifik tendinit temizliği, donmuş omuz (adhesif kapsülit) serbestleştirme ve biseps tendon cerrahisi yapılabilir. Her bir işlem ortalama 45–90 dakika sürer ve genellikle genel anestezi altında gerçekleştirilir. Açık cerrahiye göre daha az ağrı, daha küçük iz ve daha hızlı rehabilitasyon avantajı sunar. Ameliyat sonrası kol askısı süresi yapılan işleme göre 3–6 hafta arasında değişir.
Spora dönüş süresi artroskopinin yapıldığı ekleme ve uygulanan işleme göre önemli ölçüde değişir. Basit diz menisektomi sonrası 4–6 haftada, menisküs onarımı sonrası 4–6 ayda, ACL rekonstrüksiyonu sonrası 9–12 ayda spora dönüş hedeflenir. Omuz artroskopisi sonrası üst ekstremite sporlarına dönüş genellikle 4–6 ay alır. Spora dönüş kararı kas gücü testleri, eklem hareket açıklığı ve fonksiyonel performans değerlendirmesiyle verilir; süre tek başına yeterli kriter değildir.
Modern diz protezlerinin ortalama ömrü 15–20 yıldır ve hastaların %90'ından fazlasında protez bu süre boyunca sorunsuz çalışır. Protez ömrünü etkileyen en önemli faktörler hastanın kilosu, aktivite düzeyi ve implant kalitesidir. Cross-linked polietilen gibi ileri malzemeler protez ömrünü uzatmıştır. Protez aşınma bulguları ortaya çıktığında revizyon cerrahisi planlanır.
Diz protezi sonrası ameliyat gününde veya ertesi gün yürüteç yardımıyla ayağa kalkılır ve fizik tedaviye başlanır. İlk 6 haftada yürüteç veya koltuk değneği ile yürünür, 90 derece diz bükme hedeflenir. Üçüncü ayda çoğu hasta bağımsız yürüyüş ve günlük aktivitelere döner. Tam iyileşme ve protezden maksimum verimin alınması 6–12 ay sürer.
Omuz protezi, ileri evre omuz kireçlenmesi veya tamir edilemez rotator manşet yırtığı olan ve konservatif tedavilerden fayda görmeyen hastalara uygulanır. Ters (reverse) omuz protezi özellikle rotator manşet yetmezliği olan yaşlı hastalarda tercih edilir. Anatomik omuz protezi ise rotator manşeti sağlam olan kireçlenme hastalarında kullanılır. Ameliyat sonrası hastaların büyük çoğunluğunda ağrı belirgin azalır ve baş üstü hareketler kazanılır.
Robotik diz protezi, cerrahın robot yardımıyla milimetrik hassasiyette kemik kesimi yaparak protezi ideal pozisyona yerleştirdiği ileri bir cerrahi tekniktir. Ameliyat öncesi BT görüntüleri ile hastaya özel 3D planlama yapılır. Robotik sistem cerrahın elini yönlendirerek plandan sapmaları önler. Daha az yumuşak doku hasarı, daha hızlı iyileşme ve daha doğal hisseden bir diz elde edilmesi amaçlanır.
Protez ameliyatı sonrası yüzme, bisiklet, golf, yürüyüş ve pilates gibi düşük etkili sporlar güvenle yapılabilir. Koşu, futbol, basketbol ve tenis gibi yüksek darbe yükü içeren sporlar protez ömrünü kısaltabileceğinden önerilmez. Aktivite seçimi protezin yerine (diz, kalça, omuz) ve hastanın ameliyat öncesi spor geçmişine göre belirlenir. Düzenli egzersiz protez çevresindeki kasları güçlendirerek protez ömrünü olumlu etkiler.
Yarı diz protezi dizin sadece hasarlı bölümünü değiştirirken, tam protez tüm eklem yüzeylerini kaplar. Yarı protez daha küçük kesi, daha az kemik kaybı, daha hızlı iyileşme ve daha doğal diz hissi sağlar. Ancak sadece tek kompartman kireçlenmesi olan, bağları sağlam ve eksen bozukluğu olmayan hastalara uygulanabilir. Uygun hasta seçiminde yarı protez sonuçları tam protez kadar başarılıdır.
Protez gevşemesi en sık aktiviteyle artan ve istirahatte devam eden ağrı ile kendini gösterir. Yürürken hissedilen instabilite (boşluk hissi), şişlik ve hareket kısıtlılığı diğer belirtilerdir. Tanı röntgen ve gerekirse sintigrafi ile konur; enfeksiyöz gevşeme ayrımı için kan testleri yapılır. Gevşeme tespit edildiğinde revizyon cerrahisi ile protez değişimi planlanır.
Revizyon protez ameliyatı, aşınmış, gevşemiş veya enfekte olmuş protezin çıkarılıp yenisiyle değiştirilmesi işlemidir. En sık protez gevşemesi, aşınma, enfeksiyon ve tekrarlayan çıkık nedeniyle gerekir. İlk protez ameliyatına göre daha karmaşıktır çünkü kemik kaybı ve yumuşak doku sorunları ile başa çıkılması gerekir. Özel revizyon implantları ve kemik greftleri kullanılarak başarılı sonuçlar elde edilir.
Robotik cerrahi, ameliyat öncesi BT tabanlı 3D planlama ile implantın açısal pozisyonunu 1 derecenin altında hassasiyetle belirlemeyi sağlar. Geleneksel yöntemde mekanik kılavuzlarla yapılan kesimler ortalama 3–4 derece sapma gösterirken, robotik sistemlerde bu sapma 1 derecenin altına iner. Daha az kemik ve yumuşak doku hasarı sayesinde ameliyat sonrası ağrı azalır ve hastane yatış süresi kısalır. Doğru implant pozisyonu uzun vadede protez ömrünü uzatır ve hastanın doğal diz hissini korumasına katkı sağlar.
Robotik kalça protezinde ameliyat öncesi çekilen BT ile hastanın pelvis ve femur anatomisi 3D olarak modellenir ve ideal implant boyutu, açısı ve pozisyonu planlanır. Ameliyat sırasında robotik kol, cerrahı plana uygun şekilde yönlendirerek asetabuler komponentin doğru inklinasyon ve anteversiyon açılarıyla yerleştirilmesini sağlar. Bacak boyu eşitsizliği ve çıkık riski geleneksel yönteme göre azalır. Hastalar genellikle ameliyattan 1 gün sonra yürüteç ile mobilize olur ve 3–6 hafta içinde bağımsız yürüyüşe geçer.
Robotik protez sonrası hastalar genellikle ameliyatın ertesi günü fizik tedaviye başlar ve 1–3 gün içinde taburcu olur. Daha az yumuşak doku travması sayesinde ameliyat sonrası ağrı ve şişlik geleneksel yönteme kıyasla azalmış olarak gözlenir. İlk 6 haftada koltuk değneği ile yürünür, bu sürede eklem hareket açıklığını artıran egzersizler yapılır. Hastaların çoğu 6–8 haftada günlük aktivitelerine, 3 ay sonra düşük etkili sporlara dönebilir; tam iyileşme 3–6 ay arasında tamamlanır.
Tendon onarımı sonrası kontrollü pasif hareketlere ilk hafta içinde özel bir splint eşliğinde başlanır. Erken hareket tendon yapışıklığını önleyerek fonksiyonel sonuçları belirgin şekilde iyileştirir. Aktif hareketlere genellikle 4–6 hafta, dirençli egzersizlere ise 8–12 hafta sonra geçilir. Fleksör tendon onarımı sonrası rehabilitasyon protokolüne uyum sonucu doğrudan etkiler.
De Quervain tenosinoviti, el bileğinin başparmak tarafındaki tendon kılıfının iltihaplanarak ağrı ve şişliğe neden olduğu bir durumdur. Özellikle bebek bakımı yapan annelerde ve tekrarlayan el hareketleri yapan kişilerde sık görülür. Tedavide splint, antiinflamatuar ilaçlar ve kortikosteroid enjeksiyonu ilk tercihlerdir. Konservatif tedaviye yanıt vermeyen vakalarda tendon kılıfını serbestleştiren küçük bir cerrahi işlem uygulanır.
Dupuytren kontraktürü ameliyat sonrası hastaların yaklaşık %20–50'sinde yıllar içinde tekrarlayabilir. Genç yaşta başlayan, aile öyküsü olan ve her iki elde tutulumu olan hastalarda tekrarlama riski daha yüksektir. Cerrahi sonrası düzenli el egzersizleri ve splint kullanımı tekrarlama riskini azaltır. Tekrarlayan vakalarda ikinci cerrahi veya kollajenaz enjeksiyonu gibi alternatif tedaviler uygulanabilir.
Ganglion kistlerinin yaklaşık %40–60'ı kendiliğinden küçülerek kaybolabilir. Ağrısız ve fonksiyon kaybına neden olmayan kistler gözlem ile takip edilebilir. Şikayete neden olan kistlerde aspirasyon (iğne ile boşaltma) denenebilir ancak tekrarlama oranı %50'ye kadar çıkar. Sık tekrarlayan veya sinir basısı yapan kistlerde cerrahi çıkarma en kesin tedavi yöntemidir.
Parmak kırıklarının çoğu atel veya buddy taping (komşu parmağa bantlama) ile cerrahi gerektirmeden tedavi edilir. Kırık parçaları arasında kayma, dönme veya eklem içi kırıklarda cerrahi tespit gereklidir. Erken parmak hareketi eklem sertliğini önlemek için çok önemlidir. Tedavi edilmeyen veya yanlış kaynamış parmak kırıkları kalıcı hareket kısıtlılığına neden olabilir.
El ve parmak uyuşması en sık karpal tünel sendromu, kubital tünel sendromu veya servikal disk hernisi gibi sinir sıkışması durumlarının belirtisidir. Uyuşmanın hangi parmaklarda olduğu etkilenen siniri belirlemeye yardımcı olur: başparmak, işaret ve orta parmak median siniri; yüzük ve serçe parmak ulnar siniri işaret eder. Diyabet, tiroid hastalıkları ve B12 eksikliği gibi sistemik nedenler de el uyuşmasına yol açabilir. Kalıcı veya ilerleyen uyuşmalarda EMG testi ile sinir fonksiyonu değerlendirilmelidir.
Mallet finger, parmak ucundaki ekstansör tendonun kopması sonucu parmak ucunun düşük kalması durumudur ve çoğu vakada ameliyatsız tedavi edilir. Tedavide parmak ucu 6–8 hafta boyunca düz pozisyonda özel bir splint ile sabitlenir. Splint süresince parmak ucunun hiç bükülmemesi tedavinin başarısı için kritiktir. Kemik parçası kopması olan veya splint tedavisine yanıt vermeyen vakalarda cerrahi tedavi uygulanır.
Skafoid kırığı, el bileğindeki skafoid kemiğinin zayıf kan akışı nedeniyle kaynamaması ve avasküler nekroz riski taşıyan önemli bir yaralanmadır. Düşme sonrası el bileği ağrısı ile başvuran hastalarda röntgen normal olsa bile skafoid kırığından şüphelenilmelidir. Erken tanı konulamazsa kemik kaynamaması ve ilerleyen yıllarda el bileği kireçlenmesi gelişebilir. Tanıda MR en hassas yöntemdir; tedavi kırığın yerine göre alçı veya cerrahi vida ile tespit şeklinde planlanır.
PRP tedavisi genellikle 2–4 hafta arayla toplam 3 seans olarak uygulanır. Tedavi sıklığı ve seans sayısı hastanın tanısına ve yanıtına göre kişiselleştirilir. Tendon yaralanmalarında tek seans yeterli olabilirken, eklem kireçlenmesinde çoklu seans daha etkilidir. Tedavi etkisi genellikle son seanstan 4–6 hafta sonra belirgin hale gelir.
Kök hücre tedavisi erken ve orta evre diz kireçlenmesinde ağrıyı azaltmada ve fonksiyonu artırmada umut verici sonuçlar göstermektedir. Kıkırdak rejenerasyonunu uyaran büyüme faktörleri salgılayarak etki eder. İleri evre (kemik-kemiğe) kireçlenmede etkinliği sınırlıdır ve protez cerrahisinin yerini almaz. En iyi sonuçlar genç, kilolu olmayan ve erken evre kireçlenmesi olan hastalarda elde edilmektedir.
Proloterapi, eklem ve bağ dokularına irritan solüsyon (genellikle dekstroz) enjekte ederek vücudun doğal iyileşme yanıtını tetikleyen bir rejeneratif tedavi yöntemidir. Kronik tendon yaralanmaları, bağ gevşeklikleri ve erken evre eklem kireçlenmesinde uygulanır. Genellikle 3–6 seans tedavi gerektirir ve seanslar 2–4 hafta arayla yapılır. Diğer rejeneratif tedavilere göre daha ekonomiktir ancak etkinliği daha sınırlı olabilir.
Hyalüronik asit enjeksiyonu, eklem kireçlenmesinde azalan eklem sıvısını takviye ederek ağrıyı azaltan ve eklem hareketini kolaylaştıran bir tedavi yöntemidir. En sık diz kireçlenmesinde uygulanır ve etkisi 6–12 ay sürebilir. Tek doz veya 3–5 haftalık seri enjeksiyon şeklinde farklı formülleri mevcuttur. Erken ve orta evre kireçlenmede en etkili sonuçları verir; ileri evrede etkinliği azalır.
PRP hastanın kendi kanından elde edilen trombosit konsantrasyonu iken, kök hücre tedavisi kemik iliği veya yağ dokusundan elde edilen rejeneratif hücreler kullanır. PRP ağırlıklı olarak büyüme faktörleri ile iyileşmeyi hızlandırırken, kök hücreler doku yenilenmesini doğrudan destekler. PRP daha basit, ekonomik ve ofis ortamında uygulanabilir; kök hücre tedavisi daha kapsamlı bir işlem gerektirir. Tedavi seçimi hastalığın türü ve evresine göre belirlenir.
Ozon tedavisi, medikal ozon gazının eklem içine veya çevresine enjekte edilerek antiinflamatuar ve ağrı kesici etki sağladığı tamamlayıcı bir tedavi yöntemidir. Özellikle diz ve omuz kireçlenmesinde kısa-orta vadede ağrı azalması sağlayabilir. Yan etki profili düşüktür ve diğer tedavilerle birlikte uygulanabilir. Ancak uzun vadeli etkinlik kanıtları sınırlıdır ve tek başına ana tedavi olarak önerilmez.
Rejeneratif tedavilerin etkisi genellikle uygulamadan 4–6 hafta sonra hissedilmeye başlar. Bu süre vücudun iyileşme yanıtını başlatması ve doku onarım sürecinin aktive olması için gereklidir. PRP'de etki daha erken başlayabilirken, kök hücre tedavisinde tam etki 3–6 ayda ortaya çıkar. İlk birkaç gün enjeksiyon yerinde ağrı artışı normal bir inflamatuar yanıttır ve iyileşme sürecinin başladığını gösterir.
SVF, hastanın kendi karın bölgesinden alınan yağ dokusunun özel işlemlerle ayrıştırılmasıyla elde edilen kök hücre ve büyüme faktörü bakımından zengin bir hücre karışımıdır. Aynı seansta alınıp uygulanabilmesi en önemli avantajıdır. Eklem kireçlenmesi, tendon yaralanmaları ve avasküler nekroz gibi ortopedik sorunlarda kullanılır. Kemik iliği kaynaklı kök hücrelere göre daha yüksek hücre sayısı elde edilmesi mümkündür.